Keurmerken: ze moeten het mensen makkelijk maken, immers, een keurmerk laat afnemers van een product of dienst zien dat het product of de dienst aan bepaalde objectieve kwaliteitsmaatstaven voldoet. Voor de toegankelijkheid van gebouwen bestaat sinds jaar en dag ook een keurmerk: het ITS (Internationaal Toegankelijkheidssymbool).

Het ITS kan door gebouweigenaren worden aangevraagd en worden toegekend als het gebouw aan een aantal toegankelijkheidscriteria voldoet, ontleend aan de Nederlandse standaardreferentie voor toegankelijkheid van de gebouwde omgeving, het Handboek voor Toegankelijkheid. De keuring en toekenning wordt - onder auspiciën van Ieder(in) - voorheen Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad – verzorgd door het Projectbureau Toegankelijkheid (PBTconsult). Het ITS voorziet in de weloverwogen belangen van gebouwbezoekers met uiteenlopende beperkingen, zoals rolstoelers, blinden en slechthorenden. De bouwtechnische eisen van het keurmerk zijn vastgelegd in de door het PBT opgestelde Integrale Toegankelijkheidsstandaard (ITs).

En dan ineens - op vrijdag 27 mei 2016 - wordt op de Support Beurs in Utrecht het logo onthuld van het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Dit nieuwe keurmerk is een initiatief van de social enterprise 'Ongehinderd' en wordt – zo stelt Ongehinderd - gesteund door o.a. Tweede Kamerlid Otwin van Dijk, Wij Staan Op!, Locus Netwerk, Libra Revalidatie & Audiologie en kan inmiddels ook al rekenen op steun van de Dwarslaesie Organisatie Nederland. Ja, en dus…?

Wat betekent dit nieuwe keurmerk ten opzichte van het aloude en alom gekende ITS? Ongehinderd stelt in haar introductiebrochure dat er in ons land weliswaar een breed draagvlak bestaat voor het ITS, maar dat dit keurmerk vooral wordt toegepast bij nieuwbouw en grootscheepse renovatie van gebouwen, publieke ruimte en openbaar vervoer. Ongehinderd wil met haar nieuwe keurmerk bedrijven en instellingen bedienen die voorlopig nog niet volledig aan de ITS kunnen voldoen, maar die inmiddels wel in belangrijke mate toegankelijk zijn voor bezoekers met een beperking.

Het nieuwe keurmerk gaat tevens met de tijd mee. Het wordt als bezoeker met een mobieltje op voorhand inzicht te krijgen in gebouwen met het keurmerk of als bezoeker je ervaring met het gebouw te delen en - bijvoorbeeld - aan te geven of het gebouw inderdaad zo toegankelijk is als voorgespiegeld. Dat is met het ITS vooralsnog niet mogelijk. En toch, in die interactie schuilt ook een gevaar, immers, het oordeel over toegankelijkheid is voor een individuele bezoeker per definitie subjectief, dat wil zeggen afhankelijk van de eigen beperkingen, mogelijkheden en verwachtingen. Een keurmerk daarentegen dient een objectief oordeel te representeren. 

De vraag bij het nieuwe keurmerk is vooralsnog welke criteria worden gehanteerd, welke toegankelijkheidsprestatie kunnen de bezoekers van een gebouw met het nieuwe keurmerk verwachten? Als referentie wordt het Handboek voor Toegankelijkheid genoemd, maar welke eisen zijn in het keurmerk verwerkt en welke niet?

Navraag bij zowel Ongehinderd als Ieder(in) en PTBconsult leert dat er vooralsnog geen overleg heeft plaatsgevonden over afstemming tussen de betrokkenen en een gezamenlijke strategie. En het gebrek daaraan is vooralsnog zeer verwarrend voor zowel gebouwbezoekers met een beperking als gebouweigenaren. En zo is het vooralsnog verbazingwekkend dat dit nieuwe keurmerk zonder eenduidige prestatie-indicatie een zo pretentieuze naam gekregen heeft: Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid, alsof het de nieuwe standaard betreft. Overleg tussen de betrokkenen, één gezamenlijke visie, dat zou nu de volgende stap moeten zijn. Immers, wie zit te wachten op een ‘te kust en te keurmerk’...?!

In januari 2016 heeft de Tweede Kamer besloten om het VN-Verdrag over de rechten van mensen met een beperking te ratificeren. Dit houdt in dat in de Nederlandse samenleving op alle maatschappelijke, culturele en economische vlakken aandacht zal moeten geven aan de gelijkwaardige participatie van mensen met een beperking. Veelal zullen de lokale overheden hierin een regierol hebben. Om gemeenten behulpzaam te zijn heeft de Brabantse stichting Zet een Quickscan ontwikkeld waarmee besturen en gemeentelijke diensten snel inzicht krijgen in wat er zoal geregeld moet worden om aan de regels van het VN-verdrag tegemoet te komen. Meer weten over deze Quickscan en de samenstellers ervan? Zie www.wijzijnzet.nl.

Wat wist de AD-journalist die op 29 februari 2016 kopte 'ouderen laks met aanpassen huis' niet, wat iedereen 50 jaar geleden wel wist, namelijk, dat het eens 2016 zou zijn? We wisten toch dat de geboortegolf van toen nu een grijze golf zou zijn? Iedereen weet toch dat ouderdom met gebreken komt en dat er ongelukken gebeuren als de woonomgeving onvoldoende op lichamelijke gebreken is voorbereid? Heeft de journalist al die ouderenbonden nooit gehoord die decennia lang hebben gepleit voor 'aanpasbaar bouwen', het 'seniorenlabel' en 'levensloopbestendig bouwen', opdat de woningvoorraad nu op de grijze golf zou zijn voorbereid? Kan het zijn, dat niet oudere bewoners, maar lokale overheden, woningontwikkelaars en journalisten laks zijn geweest?

Na jaren lang internationaal gesoebat werd in 2006 door de landen van Verenigde Naties het VN verdrag Rechten voor mensen met een beperking aangenomen. Het duurde vervolgens nog tien jaar voordat Nederland als een van de laatste naties besloot het verdrag ook daadwerkelijk te ratificeren. Onze Tweede Kamer stemde daartoe op 21 januari 2016 in. Uit het oogpunt van gelijke rechten voor iedere inwoner van Nederland een historische dag. Vanaf nu moet de gebouwde omgeving ook voor mensen met een beperking toegankelijk worden gemaakt en kunnen dus ook zij op een dag gelijkwaardig participeren in het maatschappelijk leven. Gelukkig hoeft niet meer te worden nagedacht over wat toegankelijkheid is en welke eisen je moet stellen, want al decennia lang hebben allerlei organisaties van mensen met een beperking nagedacht over wat er nodig is. Het is voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare buitenruimte, gebouwen en woningen allemaal te lezen in het Handboek voor Toegankelijkheid, dat we uit een ver verleden nog kennen als Geboden Toegang. Te koop bij BIM media. Studenten en geïnteresseerden kunnen voor de zelfde informatie ook Mens en Maat raadplegen. Te koop bij Stili Novi.

Verenigingen van (huis)eigenaren zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van hun gezamenlijke woningbezit, dat wil zeggen, wat betreft de bouwtechnische kwaliteit. De eigenaar-bewoners moeten daar wettelijk binnen de vereniging afspraken over maken, enerzijds om er voor te zorgen dat onderling geen spanning ontstaat over de staat van het woongebouw en anderzijds om ook de buurt te behoeden voor een woongebouw in verval. Maar zou het bovendien geen goed idee zijn om onderling te praten over de gebruikswaarde van het gezamenlijke bezit, opdat - in ieders belang - de woningen op de toekomst zijn voorbereid. In de video worden Haagse Verenigingen van Eigenaren daartoe door ‘toegankelijkheidsadviseur’ Maarten Wijk beeldend aangespoord.

Het heeft wat gekost en het heeft 20 jaar geduurd, maar op 19 november 2015 is Arnhem Centraal een meesterlijke Transferhal rijker. De betonsculptuur – door architect Ben van Berkel ‘De Twist’ genoemd – heet in lokale volksmond ondertussen ‘De Wokkel’. De vorm van het stationsgebouw is geïnspireerd op het Arnhemse glooiende landschap en diverse vervoersstromen van trolleybussen, gewone stad- en streekbussen en reizigers. Alles in dienst van de mobiliteit. Althans, op het eerste gezicht. In praktijk blijkt de beeldbepalende gecurvde trap onbeloopbaar en werd de trap al voor de officiële opening afgesloten voor publiek: te gevaarlijk. Enfin, zie een kort verslag in deze video.

Ben je ergens onbekend en op zoek naar een bestemming, dan is goede - dat wil zeggen vindbare, zichtbare en begrijpelijke - bewegwijzering onontbeerlijk. Het ontwerp van bewegwijzering is een vak apart. In het Handboek voor Toegankelijkheid (7e druk, Sdu Uitgevers - thans BIM media) zijn vijf aandachtspunten beschreven. Een korte beschrijving van deze aandachtspunten is te zien in deze video.

Deze patiowoningen in de Haagse wijk Ypenburg zijn ware bastions van privacy. Alle woonfuncties zijn gericht op de eigen binnentuin. Contact vanuit de woningen met de openbare ruimte is er niet. De spaarzame vensters op de omgeving - waarin de architect toch nog heeft voorzien -  zijn door bewoners zorgvuldig verduisterd. Een vrije keuze - uiteraard - maar wat betekent dit voor het sociale klimaat op straat? Wie wil of durft hier in het donker - of zelfs overdag - een ommetje te maken?

Hij is 4,6 kilo, compact en eenvoudig uit te vouwen tot een hellingbaantje waarmee drempels tot 15 centimeter kunnen worden overbrugd. Hij heet Het Hoppertje. Maar is deze drempelhulp echt praktisch als hij bij elke drempel op een route telkens moet worden neergelegd, uitgeklapt, ingeklapt en opgepakt? Gebruikers zijn volgens de producent tevreden. Enfin, hoe praktisch Het Hoppertje is: kijk zelf in de promotievideo.

Moet de omgevingskwaliteit 'toegankelijkheid' wel of niet in de Omgevingswet worden opgenomen? Dat is de vraag die nog net voor het parlementaire zomerreces via een amendement van de ChristenUnie aan de Kamer wordt voorgelegd. Minister Melanie Schulz van Infrastructuur en Milieu - verantwoordelijk  voor de wet die de inrichting van onze leefomgeving van rijkswege moet regelen - vindt eigenlijk van niet: toegankelijkheid van de openbare ruimte is toch al prima geregeld op gemeentelijk niveau? Ja, maar natuurlijk, beste minister...

Het Rotterdamse Zuidplein en Ahoy - sinds de jaren zestig het 'Hart van Zuid' - verloren door de jaren steeds meer van hun onbekommerde glans. Publiek, winkeliers en omwonenden voelden zich er steeds wat minder op hun gemak en veilig. Maar gelukkig: vanaf 2016 ondergaat het Hart van Zuid een grootschalige metamorfose. Het wordt weer een bruisend centrum (zie www.hartvanzuidrotterdam.nl). Dit is een uitgelezen kans om net als bij de aanpak van Rotterdam CS en omstreken - het 'Hart van Noord' - volop aandacht te geven aan de veiligheidsbeleving door tijdens de planvorming 'Veiligheidseffectrapportages' (VER's) te maken. Hoe dat moet kun je zien op de website van het VOB:  www.veilig-ontwerp-beheer.nl/maatregelen/veiligheidseffectrapportage-ver

 

De bibliotheek in Spijkenisse is gebouwd 'onder Architectuur' naar ontwerp van het architectenbureau MVRDV en is absoluut een markante verschijning. De naam van het gebouw 'De Boekenberg' wordt alle eer aangedaan: het interieur is 'een berg boeken' gestapeld op een 'rotspartij van baksteen' onder een reusachtige piramide van glas. De vraag is: hoe makkelijk vind je hier een boek? Zie de video voor een antwoord.   

'Scheefwonen': een term die wordt gebruikt als iemand met een hoog inkomen een woning bewoont met een lage huur en zo de woning bezet houdt ten koste van iemand met een laag inkomen. Maatschappelijk onwenselijk, maar simpel oplosbaar door de rijke bewoner aan te sporen te verhuizen naar een duurder huis.
In Spijkenisse is 'Scheefwonen' ook een term die wordt gebruikt als iemand een huis bewoont met scheve deuren en ramen en die nu - draaierig, gedesoriënteerd en misselijk - zijn scheve woning verkopen wil, maar geen idee heeft aan welke rijkaard of arme sloeber hij zijn scheve woning slijten kan.

De een zal er meer gevoelig voor zijn dan de ander: het optisch effect van witte stipjes op een donkere ondergrond, zoals het design van dit tapijt. De stipjes lijken te zweven, toch? Zien we in het donkere vlak een duizelingwekkende diepte, waarin onze voeten weg zakken als we de volgende stap zullen zetten? Is dit een enge droom, waaruit je ontwaakt als je je ogen open doet? Nee, juist niet, het effect verdwijnt pas als je je ogen sluit. Het is een effect dat pas verdwijnt, als dit zwevend tapijt wordt vervangen door een andere vloerbedekking.

Van het gebouw van de Tweede Kamer is een 'audiomaquette' gemaakt. Deze maquette is direct bij de hoofdingang van het gebouw te vinden en stelt blinden en slechtzienden in staat met de handen de indeling van het gebouw te voelen en met koptelefoon informatie over het gebouw te krijgen. De maquette levert zo een enorme bijdrage een de oriëntatie in het gebouw. Volgens de bedenker van de audiomaquette - de blinde fotograaf Hannes Wallrafen - zou eigenlijk elk openbaar gebouw over een dergelijk voelbaar en hoorbaar schaalmodel moeten beschikken. Zie de video

Geen enkele Nederlandse binnenstad ontkomt er aan: leegstaande winkelpanden. Hoe is de leegstand ontstaan? Is het alleen een kwestie van recessie of is er meer aan de hand? En vooral: is het tij te keren, is er nog een toekomst voor onze binnensteden? De antwoorden lees je in het bijgaande artikel uit Vrij Nederland.

Onder het motto: 'Kunst is voor iedereen' verzorgt het Van Abbemuseum in Eindhoven elke tweede zondag van de maand rondleidingen waarbij de kunst niet alleen bekeken kan worden, maar met alle andere zintuigen kan worden waargenomen en mag worden aangeraakt. Zo kunnen ook mensen met een visuele beperking van de collectie van Van Abbe genieten, zoals duidelijk wordt in deze video.

In juni 2015 opent het Nationaal Onderwijsmuseum haar deuren in het daartoe geheel gerestaureerde gebouw 'De Holland' dat in 1939 in Dordrecht is gebouwd als kantoorgebouw naar ontwerp van Sybolt van Ravensteijn en later dienst deed als winkel. Anders dan de trappartij bij de entree doet vermoeden, zal het gebouw ook voor bezoekers met beperkte mobiliteit geheel toegankelijk zijn. Zie de video.

De Markthal in het centrum van Rotterdam is niet louter een overdekt plein met exotische uitstallingen van veelal voedsel gerelateerde waar. Nee, het is ook een woongebouw waar mensen een appartement kunnen kopen of huren en waarvan een aantal mensen dat al heeft gedaan. Hoe woont De Markthal? Kijk voor een eerste impressie eens naar deze video.

Wat voor menig volwassen stedenbouwkundige en architect in de praktijk een lastig onderwerp blijkt, is voor een aap eigenlijk best wel goed te begrijpen: ergonomie van de fysieke leefomgeving uitgelegd aan kleuters. Een kwestie van een beetje logisch nadenken en het niet moeilijker maken dan het is. Zie wat Jock de Aap op de lokale televisie van Dordrecht te weten kwam van Maarten Wijk, auteur van het Handboek voor Toegankelijkheid. Zie de video.

Toegegeven, het is een open deur, maar Mike Tyson lijkt net zoveel op Pamela Anderson als Pamela op Mike. En ook is het waar dat Tyson evenveel verschilt van Anderson als andersom. De vraag is dus niet wie het meest verschilt van wie, maar of iedereen als een iemand wordt erkend. En vervolgens of er met iedereen wordt rekening gehouden. Ben ik normaal, ben jij, is hij, is zij normaal? Laat je eens verrassen door de video van de Turkse filmmaker Engelleri Kaldir Hareketi.

Het Scheffersplein in de historische binnenstad van Dordrecht is eigenlijk geen plein maar een brug over een stadsgracht en staat als de zon schijnt direct vol met terrasjes van de omliggende horeca. De gietijzeren spanten van de brug onder het plein zijn in 2013 grondig gerenoveerd en dus werd in de loop van 2014 ook het plein opnieuw bestraat volgens het oorspronkelijke 'Portugese keitjespatroon'. Dat het aanleggen hiervan een heus ambacht is dat eigenlijk - zoals oorspronkelijk - aan Portugese vakmensen had moeten worden overgelaten, werd direct na oplevering duidelijk: het is een onregelmatige janboel geworden. Mensen struikelen, horecaondernemers klagen steen en been. De vraag is: en wat nu? Zie ook video van RTV Dordrecht.

De Lijnbaan - gebouwd in het volledig verwoeste hart van Rotterdam - was het Europese paradepaard van de wederopbouw met de voor moderniteit kenmerkende strikte scheiding van functies en verkeersstromen. De lijnbaan werd een gebied met enkel winkels en voetgangers. In de jaren ’70 begon de verloedering en beleving van onveiligheid. Door de jaren is geprobeerd het tij te keren door gevels van nieuwe jasjes te voorzien. Het mislukte. Nu proberen de eigenaren van de winkels de Lijnbaan in oude luister te herstellen. Maar gaat dat lukken als de Lijnbaan een monofunctionele omgeving blijft, of is dat nu juist de bron van de sociale onveiligheidsbeleving? In de NPO-documentaire Andere Tijden van 4 december 2014 over de Lijnbaan is wellicht het antwoord te vinden. Zie de video.

Vanaf 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het ondersteunen en huisvesten van mensen die langdurig zorg nodig hebben. Een enorme uitdaging voor nu, maar ook in de toekomst. Ouderen zullen langer zelfstandig blijven wonen. Als ouderen langer zelfstandig blijven wonen, welke maatregelen kunnen hen daar dan bij ondersteunen? Wat kunnen oudere bewoners zelf doen om zich voor te bereiden op eventuele lichamelijke beperkingen? Hoe stimuleert een gemeente? Maar ook niet onbelangrijk: wat leveren de inspanningen uiteindelijk op? Onder de titel ‘Langer thuis- toekomstbestendig wonen begint vandaag’ heeft Platform31 een publicatie samengesteld die aan de hand van acht projecten de diversiteit aan mogelijkheden laat zien in woningaanpassingsprojecten, domotica en de keuze nieuwbouw of aanbouw.

 

Het in november 2014 door minister Stef Blok Wonen en Rijksdienst geopende nieuwe kantoorpand van de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte Kind (NSGK) in aan de Wibautstraat te Amsterdam is 'volledig toegankelijk'. Met het gebouw wil NSGK architecten, bouwers, werkgevers en politici laten zien welke aanpassingen er mogelijk zijn om een kantoor beter toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. Alles wat in het NSGK-gebouw bereikbaar moet zijn is óf laag bevestigd, óf in hoogte verstelbaar. Daarnaast hangen er duidelijke pictogrammen die op een begrijpelijke manier de weg wijzen aan mensen met een verstandelijke beperking. Alle ruimtes zijn voorzien van geluidsabsorberende platen voor mensen die slechthorend zijn. Allemaal aanpassingen die anderen kunnen inspireren bij het verbeteren van de toegankelijkheid. Ter gelegenheid van de opening ontving de minister een poster met ’Tien tips voor een toegankelijk kantoor’ met het verzoek deze bij nieuwe bouwregelgeving in overweging te nemen.

 

Een herkenbare weg is een veilige weg voor de weggebruiker. Die herkenbaarheid ontstaat door het selectief en consequent toepassen van bijvoorbeeld fietsstroken, haaientanden, verkeerslichten, zebrapaden en andere markeringen. Maar wat is nu eigenlijk consequent en selectief? Het antwoord op die vraag is te vinden in de CROW-publicatie Basiskenmerken Wegontwerp (CROW, 2013) die in 2015 wordt aangevuld met de publicatie Basiskenmerken Kruispunten en Rotondes (CROW, 2015).  Die publicatie sluit aan bij een in 2014 gereed gekomen 'web-tool' "Afwegingsmodel Kruispunten". Dit model helpt wegbeheerders bij het vaststellen welk type kruispunt het beste past bij een gegeven situatie qua veiligheid en doorstroming.

Het was de consumentenorganisaties Ieder(in) - voorheen Gehandicaptenraad - Nederlandse Woonbond en VACpunt Wonen al jaren een doorn in het oog: de beperkte invloed die zij hadden op de bouwregelgeving. Hoewel sinds jaar en dag lid van het Overlegplatform Bouwregelgeving, waren de organisaties praktisch eigenlijk alleen toehoorder te midden van allerlei aanbiedende partijen uit de bouw- en installatiewereld. Begin 2014 heeft minister Blok van Binnenlandse Zaken de consumentenorganisaties in staat gesteld aanbevelingen te verwoorden, die de invloed op bouwregelgeving zouden moeten vergroten. Op 11 oktober zijn deze aanbeveling aan de minister overhandigd in de vorm van een kernachtige brochure: "De gebruiker aan het stuur". De brochure is bij VACpunt Wonen te bestellen.  

Op 22 mei 2013 is de nieuwe Handreiking Veiligheid Ondergrondse Bouwwerken gepresenteerd. Aan deze handreiking heb ik de afgelopen jaren samen met het Centrum Ondergronds Bouwen en het Instituut voor Fysieke Veiligheid gewerkt.

De ligging van het Noordereiland (Rotterdam) in de Nieuwe Maas geeft een 'wij-gevoel'. De kwaliteit van de omsloten ligging van het eiland bindt bewoners van dat eiland. Bijvoorbeeld in het samen ontwikkelen van een Scheepsopera. Ooit vaart het Motorschip Noordereiland uit. In de voorbereidingen daarvoor doen steeds meer bewoners mee met het muziekspektakel 'Scheepsopera'. Daarbij gaat het niet om de bestemming, maar om de reis. Zie en beluister de Radio 1 uitzending van Lijn 1 van 27 maart 2012.

Ouderen overlijden steeds vaker als gevolg van een val. En dat wordt in de toekomst alleen maar erger. Dat voorspelt Veiligheid.nl op 9 maart 2013.

Van de trap vallen: bij sommige trappen is dat niet zo gek (foto: Maarten Wijk). Naast valpreventie, zoals fysieke training van ouderen, zou bij het ontwerp en de uitvoering van trappen ook meer rekening kunnen worden gehouden met veiligheid!

 

In 2008 is het Handboek Veilig Ontwerp en Beheer verschenen. Daarvan heb ik de eindredactie gedaan. Op basis van dit boek heb ik in opdracht van de Stichting Veilig Ontwerp en Beheer een website ontwikkeld: www.veilig-ontwerp-beheer.nl. Momenteel beheer ik de website inhoudelijk.

Op deze site staan MAATREGELEN, PUBLICATIES en ACTIVITEITEN over sociale veiligheid in de gebouwde omgeving. De MAATREGELEN staan op infobladen die zijn gecategoriseerd naar schaalniveau, functie en thema. Gericht zoeken kan via een trefwoord of een selectie uit de lijst met categorieën. Onder 'PUBLICATIES' staat een (internationale) bibliotheek van vrijwel alle publicaties over Veilig Ontwerp en Beheer.

Hilarische bouwfouten, toegelicht door Peter de Winter, auteur van 'Het grote bouwfoutenboek' (2011). In het programma Kanniewaarzijn werd er aandacht aan besteed. Zie de video! Leerpunt: een goed programma van eisen voorkomt veel ad-hoc oplossingen.